Jesień życia

Wielobarwna jesień życia

 

Lata szybko przemijają, a dar życia, mimo towarzyszących mu trudów i cierpień, jest zbyt piękny i cenny, abyśmy mogli się nim znużyć
Jan Paweł II

 

Jesień to czas melancholii, zamyślenia, krótszych dni, spadających lub szeleszczących już pod nogami, ale i różnobarwnych liści, bogatych plonów… Czym jest więc jesień życia? Jak mądrze w nią wkroczyć? Na czym polega tajemnica udanej starości?

 

Bardzo często jesienią życia nazywamy starość, stawiając ją w opozycji do młodości, utożsamianej z wiosną czy latem. Porównania takie mają miejsce, ponieważ życie człowieka,  analogicznie do następujących po sobie kolejnych pór roku, składa się z przemijających etapów. Otaczający nas świat zmienia się z każdym dniem. W dzieciństwie i młodości człowiek kreśli szkic swojego życia, realizowany w późniejszym okresie, starość natomiast jest czasem nacechowanym mądrością, którą nabywamy przez lata doświadczeń. Już rzymski mówca i filozof Cyceron, chwaląc jesień życia, pisał: Cóż może być piękniejsze niż starzec otoczony młodzieżą spragnioną jego wiedzy i doświadczenia.1,2

 

(…) tajemniczy proces starzenia się nie jest równoznaczny ze schodzeniem w ciemną dolinę; o wiele bardziej przypomina wspinanie się na ostatni szczyt, przed którym trzeba odłożyć każdy zbędny bagaż. Oczywiście, wspinaczka na szczyt jest męcząca. Jednak szczyt wiele również obiecuje: szeroki widok, który uzyskuje się tylko tam; inną perspektywę; spojrzenie na przebytą drogę; dystans do tego, co się za sobą pozostawiło; oddech, nowe widzenie; wolność od tego, co przygniata; być może nowe nastawienie do codzienności.
Theresia Hauser, Zeit inneren Wachstums

 

Lata przemijają szybko i bezpowrotnie, a to jak przeżyjemy jesień życia zależy wyłącznie od nas samych. Akceptacja swojego wieku to również wynik mądrości życiowej, dlatego wkraczając w wiek trzeci możemy przyjąć różne postawy i przeżywać ten czas na wiele wyjątkowych sposobów. Jedni, podobnie do przedstawionego przez Henryka Sienkiewicza latarnika (Latarnik), dążą do spokoju, szukają swojego portu, traktują starość jako czas zasłużonego odpoczynku, są szczęśliwi w swojej samotności. Inni, jak hemingwayowski rybak Santiago (Stary człowiek i morze), dowodzą nam swym zachowaniem, że zawsze jest szansa na odniesienie zwycięstwa i pokonanie swoich słabości. Wypowiedziane przez Santiago słynne słowa: Człowiek nie jest stworzony do klęski. Człowieka można zniszczyć, ale nie pokonać najlepiej świadczą o sile, mądrości i doświadczeniu starszego człowieka. Jeszcze inni, śladem ukazanej przez Zofię Nałkowską Cecylii Kolichowskiej (Granica), postrzegają starość jako koniec wszystkiego, utratę złudzeń, czas budzący lęk a nawet gniew wynikający z niemożności pogodzenia się z osamotnieniem i starzeniem się.

 

Jesień życia może mieć zatem różnorakie oblicza. Mówiąc o starości często myślimy o chorobie, pogarszającym się stanie zdrowia i co się z tym wiąże – brakiem sił, niedołężnością, niemożnością wykonania niektórych czynności dnia codziennego. Jednak jest także  drugie oblicze starości, widzianej jako okres żniw, złote lata, czas odpoczynku, spokoju ducha, czas na to, by wyznaczać sobie nowe cele i wprowadzać w życie nowe działania, by korzystać z życia. Niezwykle istotne jest, by zaakceptować starość z wszelkimi jej konsekwencjami, blaskami i cieniami – jest ona nieodłącznym następstwem młodości: młodość zawsze skazana jest na starość. Musimy pamiętać, że starość to proces samoczynny, natomiast wiedza, mądrość życiowa związana z wiekiem już nim nie jest – zależy od nas, od naszych poczynań, podjętego trudu. Jedno jest pewne – możemy sprawić, że jesień życia będzie wyjątkowym okresem, bogatym w nowe doświadczenia, przeżycia, znajomości, żyć tak, by móc powtórzyć za Marie Luise Kaschnitz: Starość nie jest dla mnie więzieniem, w którym siedzi się w odosobnieniu,  lecz balkonem, z którego widać dalej.

 

Postawy Polaków wobec ludzi starszych i własnej starości3

 

Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) przeprowadziło badania, których celem było uzyskanie odpowiedzi na pytania dotyczące postaw Polaków wobec ludzi starszych i własnej starości. Ukazały one, że najwięcej z nas (97%) szanuje i docenia ludzi starszych za ich pomoc w opiece nad dziećmi, zwłaszcza, gdy oboje rodzice pracują. Nieznacznie mniej – 95% – uważa, że należy korzystać z mądrości życiowej ludzi starszych, ponieważ mają oni istotne doświadczenie i wiedzę, której brakuje ludziom młodym. Wśród pozostałych odpowiedzi pojawiły się: 92% – ludzie starsi są dobrymi sąsiadami i zwracają uwagę na to, co się dzieje w ich najbliższym otoczeniu; 90% – doceniamy pomoc finansową ze strony osób starszych niesioną dzieciom i wnukom; 88% – szanujemy  osoby starsze za ich działalność społeczną.
Badania pomogły również sprecyzować obawy związane ze starością. Przede wszystkim odczuwamy strach przed chorobami i niedołężnością. W następnej kolejności boimy się utraty samodzielności, uzależnienia od innych oraz bycia ciężarem dla innych. Niemal w równym stopniu obawiamy się trudności związanych z utrzymaniem się, złych warunków życiowych, samotności oraz utraty osób bliskich. Rzadziej pojawia się lęk przez cierpieniem czy niepokój związany z niepewnością w kwestii opieki i miejsca zamieszkania na starość. Najmniej jest osób, które boją się, że staną się niepotrzebne oraz tych, które niczego się nie obawiają.

 

Niezależnie od tego, w jakim jest Pan/i obecnie wieku i jaka jest Pana/i sytuacja życiowa, czego najbardziej obawia się Pan/i myśląc o swojej starości?


Odsetki nie sumują się do 100, ponieważ respondent mógł wskazać trzy najważniejsze powody do obaw

 

Powyższe wyniki dowodzą, że mimo upływu czasu, ludzie w podobnym stopniu obawiają się obciążeń związanych ze starością.

 

Analiza obaw respondentów z podziałem na cechy społeczno-demograficzne dowiodła, że ludzie młodzi, dobrze wykształceni oraz osoby źle oceniające swoją sytuację finansową najbardziej martwią się o środki materialne. Osoby młode i wykształcone częściej mówią również o lęku przed samotnością. Podobne obawy mają osoby mieszkające w dużych miastach, dobrze oceniające swoje warunki finansowe. Ludzie starsi stosunkowo częściej obawiają się chorób i niedołężności, a także cierpienia oraz bycia ciężarem dla innych. Być może wynika to z ich doświadczeń oraz priorytetów specyficznych dla danego okresu życia.

 

Sposoby spędzania czasu w jesieni życia – plany a rzeczywistość4

 

CBOS podjęło również próbę określenia sytuacji ludzi starszych w społeczeństwie – porównania planów, wyobrażeń dotyczących jesieni życia z rzeczywistością. Wyniki tej analizy przedstawiają się interesująco.

 

Wyobrażenia dotyczące spędzania jesieni życia (respondenci nie pobierają świadczeń emerytalnych)


 

Rzeczywistość – sposoby spędzania jesieni życia (respondenci pobierają świadczenia emerytalne)


 

W zdecydowanej większości wśród wymienionych form spędzania jesieni życia zauważamy rozbieżność między zamierzeniami a rzeczywistością. Tylko oglądanie telewizji częściej pojawia się w rzeczywistości niż w planach respondentów. Bierne spędzanie czasu, czyli: słuchanie radia, muzyki, czytanie książek, gazet i czasopism, częściej pojawia się w planach niż w życiu codziennym. Również w innych dziedzinach, takich jak pomoc najbliższym, praca społeczna, rozwój kulturalny, aktywność fizyczna, podróżowanie oraz rozwijanie zainteresowań, plany Polaków na jesień życia zdecydowanie odbiegają od deklaracji osób przebywających już na emeryturze. Aspiracje Polaków ukazują wyraźną potrzebę aktywności bez względu na wiek, natomiast u większości osób w wieku emerytalnym dostrzegamy stopniową rezygnację z życia społecznego.
Jak widać jesień życia może mieć różne oblicza. Różne są sposoby jej spędzania – tylko od nas zależy, który z nich wybierzemy. Należy pamiętać, że czas ten  może być wyjątkowym okresem, trzeba tylko go zaakceptować i właściwie wykorzystać…

 

Spróbujmy pokochać jesień.

 

Ważne dni:
Międzynarodowy Dzień Osób Starszych -1 października
Dzień Seniora -14 listopada

 

c.d.n.

 

Przypisy:

1  http://www.gazetacz.com.pl/artykul.php?id=6052&idm=3
2 http://voxdomini.com.pl/inne/list.html
3 www.cbos.pl Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” (234) przeprowadzono w dniach 4–9 listopada 2009 roku na liczącej 1022 osoby reprezentatywnej próbie losowej dorosłych Polaków.
4 www.cbos.pl Badanie „Aktualne problemy i wydarzenia” (234), 4–9 listopada 2009 roku, reprezentatywna próba losowa dorosłych mieszkańców Polski (N=1022).