Sursum corda!

heart

Serce każdemu z nas kojarzy się z miejscem zamieszkałym przez duszę i sumienie; miejscem, gdzie powstają ludzkie uczucia i emocje – wszak niemal każdy z nas, myśląc o miłości, ma przed oczami „czerwone serduszko”. Przysłowiowy „człowiek o dobrym sercu” określa człowieka łagodnego, czułego i wrażliwego, a nie sportowca czy atletę. W Biblii, Koranie i innych świętych księgach serce to organ mistyczny, o duchowych, boskich właściwościach. Dziś już wiemy, że to centralny układ nerwowy, a nie serce jest ośrodkiem wyrażania emocji przez człowieka. Po raz pierwszy rolę serca w krążeniu człowieka opisał William Harvey dopiero w 1628 roku, w swojej pracy ”Exercitatio anatomia de motu cordis et sangiunis In animalibus”; do tego czasu uważano, że to wątroba jest miejscem powstawania i początkiem obiegu krwi. Teoria, którą wtedy stworzył Harvey aktualna jest do dziś.

 

Układ krążenia krwi człowieka jest układem zamkniętym , co oznacza, że krew nieustannie płynie w połączonych ze sobą naczyniach, docierając do każdej części naszego ciała – podobnie jak woda w rurach wodociągowych dociera do każdego mieszkania. Serce, będące centralnym narządem tego układu, działa jak pompa, zapewniając ciągły przepływ krwi w tych naczyniach.

 

Naczynia wychodzące z serca, którymi krew płynie do innych narządów to tętnice, natomiast żyły to wszystkie naczynia prowadzące krew do serca.

 

 

Cały system krążenia krwi u człowieka można podzielić na dwie części:

  • mały obieg krwi (tzw. płucny) – w którym prawa część serca zbiera z całego organizmu odtlenowaną krew i pompuje ją do płuc; zapewnia on stały przepływ krwi przez płuca, dzięki czemu możliwa jest wymiana gazów pomiędzy krwią a powietrzem.
  • duży obieg krwi (tzw. systemowy) – to obieg, w którym lewa część serca wtłacza krew wracającą z płuc do aorty i dalej, do wszystkich narządów ciała; funkcją tego układu jest dostarczenie krwi (utlenowanej wcześniej w płucach) i substancji odżywczych do każdego narządu.

 

 

Serce człowieka jest narządem zbudowanym z 4 jam:

  • 2 przedsionków: prawego (1) i lewego (2)
  • 2 komór: prawej (10) i lewej (9)

1/3 wielkości serca to przedsionki, 2/3 to komory.

 

Pomiędzy przedsionkami i komorami znajdują się zastawki przedsionkowo-komorowe:

  • zastawka trójdzielna (12)
  • zastawka dwudzielna, tzw. mitralna (7).

 

Zadaniem tych zastawek jest utrzymanie jednokierunkowego przepływu krwi między tymi strukturami, czyli zapobieganie cofaniu się krwi z komór do przedsionków – działają one jak swego rodzaju zawór. Zastawki znajdują się również pomiędzy komorami a wielkimi naczyniami tętniczymi, są to zastawki ujść tętniczych:

  • zastawka aortalna (8) – oddziela lewą komorę (9) od aorty (8)
  • zastawka pnia płucnego (13) – znajduje się pomiędzy prawą komorą (10) a pniem płucnym (5).

 

Serce bije nieustannie przez całe życie człowieka. Pierwsze uderzenia pojawiają się u niego już w łonie matki, mniej więcej w 4 tygodniu życia płodowego. Z każdym skurczem serce wtłacza do aorty ok. 80 ml krwi. Zważywszy, że serce człowieka bije ok. 70 razy na minutę, w ciągu roku daje nam to objętość równą 2943 m³ krwi. Odpowiada to mniej więcej ilości paliwa znajdującej się w 73 cysternach paliwowych – tylko w ciągu jednego roku! Jeżeli przyjmiemy, że przeciętnie człowiek żyje 70 lat, ilość przepompowanej krwi będzie równa 246624 m³, czyli tyle co:

6165 cystern paliwowych

80 basenów olimpijskich

kubatura „Spodka”

 

Wykonując podobne obliczenia dowiemy się, że serce człowieka kurczy się w ciągu całego życia ok. 2,5 miliarda razy!!!
Aby serce mogło wykonać tak wielką pracę musi być stale dobrze zaopatrzone w tlen i substancje odżywcze. Zapewniają mu to naczynia wieńcowe, które obejmują serce niczym wieniec – stąd ich nazwa. Naczynia wieńcowe składają się z:

 

 

  • tętnic wieńcowych – które odchodzą od początkowego odcinka aorty zwanego opuszką; płynąca w nich krew doprowadza do mięśnia sercowego wyżej wspomniane niezbędne składniki.

 

W sercu człowieka znajdują się 2 główne tętnice wieńcowe:

  • prawa tętnica wieńcowa (RCA)
  • lewa tętnica wieńcowa (LCA).

 

Rozgałęziają się one na mniejsze naczynia poboczne. Najważniejszym odgałęzieniem jest gałąź międzykomorowa przednia(LAD), odchodząca od tętnicy wieńcowej lewej (zwana „tętnicą życia” lub „tętnicą wdów”). Zaopatruje ona większość serca, a zwłaszcza lewą komorę. Nagłe jej zamknięcie np. przez pękniętą blaszkę miażdżycową, powoduje rozległy zawał serca, a nawet zgon.

 

  • żył wieńcowych – naczyń zbierających krew z serca, a wraz z nią dwutlenek węgla i uboczne produkty metabolizmu powstające podczas pracy serca. Żyły wieńcowe prowadzą krew do prawego przedsionka serca.

 

 

Wyspecjalizowana grupa komórek mięśniowych w sercu ma zdolność do wytwarzania i przewodzenia impulsów elektrycznych – to właśnie ten impuls elektryczny jest sygnałem dla serca do wykonania skurczu. Powstaje on w węźle zatokowo-przedsionkowym w prawym przedsionku, rozchodząc się po przedsionkach wywołuje ich skurcz. Krew znajdująca się w przedsionkach wtłaczana jest wtedy do komór.

 

Dalej impuls biegnie przez węzeł przedsionkowo-komorowy i pęczkiem Hisa rozchodzi się po komorach, również doprowadzając do ich skurczu. W chwili skurczu komór krew, która się w nich znajduje, wtłaczana jest do wielkich naczyń: aorty i pnia płucnego.

 

Następnie serce przechodzi w fazę rozkurczu, w węźle zatokowo-przedsionkowym generowany jest kolejny impuls i cały cykl zaczyna się od nowa.

 

Węzeł zatokowo-przedsionkowy to naturalny rozrusznik serca, generuje on impulsy automatycznie ok. 60-100 razy na min. Jego praca jest regulowana przez układ nerwowy, bez udziału naszej woli. Kiedy wykonujemy jakiś wysiłek bądź też bardzo się stresujemy, układ nerwowy pobudza węzeł zatokowo-przedsionkowy do częstszego wyzwalania impulsów, co powoduje szybsze bicie serca. Podczas snu czy odpoczynku – odwrotnie, układ nerwowy hamuje czynność węzła zatokowo-przedsionkowego i serce bije wolniej. Dzięki temu mechanizmowi szybkość pracy serca jest zawsze dostosowana do potrzeb organizmu.

 

Marcin Garbacz